EBEVEYNLER ARASINDA POPÜLER BİR TEST WECHSLER ÇOCUKLAR İÇİN ZEKA ÖLÇEĞİ-IV (Dördüncü Baskı) yani WISC-IV HAKKINDA BAZI BİLGİLER

Günümüzün materyalist, tüketici, karşılaştırmacı, yarıştırmacı toplumu ve çocuk-erkil narsistik aile dominansı içinde çocuklarının üstün yeteneklere sahip olduğunu düşünüp Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzmanlarına ya da Psikologlara zeka testi yaptırmak için başvuran kişilerin sayısı artmaktadır.

Günümüzün materyalist ve yarışmacı toplumunda (sosyal medya bunu daha da patolojik hale getirmektedir, sahte ve yapmacık mükemmel aile ve ebeveyn tabloları) ve aynı anda birden çok yapmaya çalışan, hızlı yaşayan, anda olamayan, farkındalıkları düşük ve gelecek planları ve geçmişe aşırı fikse insanlarında ruh sağlığı problemlerinin artması bu sistemin pek de doğru ya da en azından insanlara pek yararlı olmadığını göstermektedir ve insanlar yeni perspektifler kazanma, zorluklarla mücadele etmeyi öğrenmek için bile hostil-düşmanca ve irritabl yöntemler kullanmaktadır (“spor salonuna gitmeliyim”, “o meditasyona gidiyorsa ben de gitmeliyim”, “kendime zaman ayırmalıyım”, “şöyle beslenmeliyiz”, “belli bir yaşı geçince botoks ve dolgu yaptırmak gerekir”, “benim çocuğum da o eğitimi almalı”, “o okulu kazanmalı”, “ben de çocuğuma o testi yaptırmalıyım”..).

Yani rahatlamak ve eğlenmek için bile yarışmacı tutumlar takınmak (herkes oraya kahvaltıya gidiyor, çocuğum şu kursa gitmeli) bunlar yapılamadığı zaman kişinin kendini kötü hissetmesine, bunlara ilgisi olmayan insanlar olduğu zaman da hemen onları garip ve anlaşılmaz bulmaya şartlanmaktadır (ebeveyn kahvaltılarına iş yoğunluğu nedeni ile gelemeyen çalışan anneyi ilgisiz bulmak vb...).

Çocuklar için hobi olması gereken spor kursları gibi şeyler mutlaka çocuk istemese de gidilmesi gereken şeyler olarak görülmektedir. Niye kendi çocuğu geri kalsın? Ama onun istediği ne, hayatında onun için değerli ve önemli olan şeyi o mu yoksa siz mi bulmalısınız? Çocuklarını yoğun program içine sokan anne ve babalar çocuğun oyun oynamasına fırsat vermemekte, kreşlerinin oyun oynanan, sosyal ilişki kurulan değil, yabancı dil ve bale öğreten kurumlar olmasına özen göstermektedirler. Çocuklarının her anlarını programlayıp en önemlisi de sıkılmasına dahi izin vermemektedirler. Günümüz toplumu sıkıldığında ne yapacağını bilemeyen, kendini oyalayamayan, sakinleştiremeyen çocuklarla dolmuştur,

İnsanlar çocuklarını yarışmacı ve rekabete dayalı büyütmekte, çocuklarının diğerlerinden farklı ve üstün olduğunu kanıtlamaya çalışmaktadır. Herkes çocuğuna zeka testi yaptırmak istemekte, okullar çocuklardan zeka testi istemekte, çocuklar kreşe mülakatlar ve gelişim testi sonucu ile alınmaktadır.

Ayrıca günümüzde baba yaşının artması ve bazı bilinen ve bilinmeyen diğer faktörlere bağlı otizm spektrum bozukluğu özellikleri, geniş fenotip otizm ya da Asperger Sendromu özelliklerinin çocuklar içinde yaygınlaşması ile bu çocuklarda bazı üstün özellikler (tavan-taban etkiler) olduğundan anne-babalar çocuklarında üstün zeka olduğunu düşünüp klinisyenlerin kapısını zeka testi yaptırmak için aşındırmaktadırlar. Bu testler içinde de en ünlüsü “Wechsler Çocuklar İçin Zeka Ölçeği-IV (Dördüncü baskı) yani kısaltılmış hali ile WISC-IV’tür.

Öncelikli olarak her çocuğa zeka testi ya da nöropsikolojik test yapılmasına tabii ki de gerek yoktur. Zeka düzeyi sadece test sonucu değil aynı zamanda çocuğun klinik ve akademik özelliklerine bakılarak klinik olarak belirlenir. Çocuğun zihinsel işlevleri bir sayıdan ibaret değildir hatta ailelerin çocuklarının zeka düzeylerini bilmelerinin olumsuz etkileri olabilir ki bunlara klinik pratikte sıklıkla rastlıyoruz (aşırı beklenti, düşük beklenti..). Ayrıca zeka düzeyi yeniliklere uyum sağlayabilme özelliği ile de bağıntılıdır.

Ayrıca zeka testi sonucunun yüksekliği her zaman okul başarısı ve normale yakın ruhsal gelişim özellikleri ile orantılı da değildir.

Zeka testi istenip istenmeyeceğine klinisyen (Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzmanı, Psikiyatri Uzmanı, Klinik Psikolog, Adli Tıp Uzmanı) karar vermelidir. Bahsedilen test bu eğitimi almış ve uygulama eğitimini de alarak sertifika sahibi olmuş psikologlar tarafından yapılmalıdır.

Bazen zeka testleri klinik olarak düşünülen özgül öğrenme bozukluğu (disleksi, disgrafi, diskalküli), dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB), Asperger Sendromu, yüksek fonksiyonlu otizm, geniş fenotip otizm, donuk normal IQ ve sınırda mental kapasite tanılarının nöropsikolojik olarak da desteklenip desteklenmediği için de istenebilir. Ayrıca adli psikiyatrik bazı olgularda da istenir.

WISC-IV ALT PUAN VE TESTLERİ NEYİ ÖLÇER?

SÖZEL  KAVRAMA DÖNÜŞTÜRÜLMÜŞ  PUANI (SKDP)

Genel kavrama bilgisi ve sözel akıl yürütmeyi ölçer, sözel bilgi, öğrenilmiş bilgi ve yetenekleri yansıtan “kristalize akıl yürütmeyi” (Kristalize zeka-farkında olarak öğrenilen bilgiler) ölçer; işitsel uyaranı anlama, uzun süreli bellekte sözel olarak kodlanmış bilgiye ulaşma, tepkileri sözel olarak ifade etme yeteneği gerektirir ve okul başarısı ile yakından ilgilidir.

Sözel Kavrama; “kazanılmış kelime” ve “dil bilgisine ulaşım”ı ve bunların uygulanmasını, uygulanmaya sokulmasını değerlendirir. Burada üç önemli kavram vardır “kazanılmış bilgi”, “ulaşılabilen bilgi”, “uygulanabilen bilgi ve kelimeler, dil ve kendini ifade etme becerileri”

Güçlü sözel kavramaya sahip bireyler sadece karmaşık kelime ve dil becerilerine sahip olmakla kalmazlar aynı zamanda bunları kullanım için geri çağırabilirler yani bunlara ulaşabilirler ve ayrıca bunları uygun şekilde ve uygun ortam ve bağlamda kullanabilirler.

Sözel kavrama puanı özgül öğrenme bozukluğu (ÖÖB) / disleksi-disgrafi için önemli bir parametre olabilir gene de, sözel kavrama puanı düşük olmadan disleksi özellikleri gösteren bireyler de olabilir. “Bilişsel sözel kavrama yeteneği” ve “akademik sözel kavrama yeteneği” bireylerde farklı düzeylerde olabilir. Asperger Sendromu olanlarda bu puan fazlaca yüksek olabilir.

Sözel kavraması güçlü olan çocuklar konuşma yapma, hitabet, münazara, öğrenci temsilcisi olma, kendini ifade etmeye yönelik akademik becerilerde ayrıca Türkçe, yabancı dil, lisan öğrenimi, sosyal çalışmalar ve sosyal bilimler ve dil alanında başarılı olabilirler. İyi bir avukat da olabilirler özellikle bellekleri de kuvvetli ise.

Sözel Kavrama Alt testleri ve ölçtüğü parametreler

Benzerlikler: sözel kavrama, genel kavrama, işitsel kavrama, işitsel dikkat, işitsel bellek, genel bellek, önemli-önemsiz olanı ayırt edebilme ve karar verebilme, sözel aktarımda bulunma, soyut düşünebilme, bağlantıları görebilme, yargılama, genellemelerde bulunabilme, fikirler arası bağlantı kurabilme

Sözcük Dağarcığı-Vocabulary: sözcük ve kavramların tanımlarını yapabilme ve bunları ifade edebilme yeteneği, sözcük bilgisi, sözel kavram biçimi, öğrenme, uzun süreli bellek, dil gelişim düzeyi, işitsel algılama ve dikkat, kavrama, sözel kavramsallaştırma, soyut düşünme ve sözel aktarım becerisi, öğrenme, bilgi depolamama, düşünce zenginliği ile ilişkilidir. Düşük puanlarına bazen Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan bireylerde rastlanır. Çok yüksek puanlarına Asperger Sendromunda rastlanabilir.

Kavrama: sözel yargılama, sosyal muhakeme, sosyal beceri, kavramsallaştırma, sözel kavrama ve aktarımı, geçmiş deneyimleri değerlendirme ve kullanma becerisi (otobiyografik bellek-yani Asperger Sendromlu ve otizmli olanlarda bu alt test bazen düşük çıkabilir), pratik bilgiyi kullanma becerisi. Bu testteki düşüklük bazen DEHB olası tanısı ile ilişkili olabilir.

Genel Bilgi: Kristalize zeka, akademik kazanım, skolastik beceriler, uzun süreli bellek, okul, kültür ve çevreden edinilen bilgileri aklına yerleştirip hatırlayabilme, öğrenme, bilgi depolama, dil gelişimi, düşünce zenginliği ile ilişkili olabilir. Düşük puanlar ÖÖB olası tanısı ile ilişkili olabilir.

Sözcük Bulma: sözel kavrama, analojik ve genel yargılama, sözel soyutlama, bilgi kazanımı / kullanımı, farklı tipteki bilgiyi birleştirip bütünleştirme becerisi

ALGISAL AKIL YÜRÜTME VE FLUİD REASONİNG (AKICI, SABİT OLMAYAN MANTIK YÜRÜTME) DÖNÜŞTÜRÜLMÜŞ PUANI (AAYDP) 

Görsel algı ve organizasyon, görsel olarak sunulan sözsüz materyali kullanarak akıl yürütme-idare etme / yönetmeye ilişkin beceriler ve “kristalize olmayan zeka ile ilgili işlevlerle” (farkında olmadan işleyen, bilgiye dayanmayan zeka, anında işleme sokulan bilişsel kapasite)  ilişkilidir.

Algısal Akıl Yürütme ve Fluid Reasoning (Akıcı, sabit olmayan mantık yürütme) Dönüştürülmüş Puanı (AAYDP)’nın  Görsel / Uzamsal beceriler kısmı bireyin detayları  değerlendirebilmesi, anlayabilmesi ve bunları manipüle edebilmesi yani kullanabilme becerileri ile ilişkilidir yani görsel-uzamsal ilişkileri anlayabilme ve bunları pratik manada manipüle edip kullanabilme becerisi ile yakından ilişkilidir.

Bu tanımda “değerlendirme”, “anlama”, “manipüle etme-kontrol etme-kullanma” kavramları öne çıkar. Görsel uzamsal (üç boyutlu düşünme) beceriler tipik olarak şekilleri ve paternleri fark edebilme (değerlendirme ve anlama) ve fiziksel veya bilişsel-zihinsel olarak bu şekil ve paternleri belli kurallara göre düzenleyebilme (manipülasyon-kontrol-kullanma) ile ilişkilidir.

Otistik özellikleri olan bazı bireylerde bu beceriler ileri düzeyde gelişmiş olabilir.  Algısal akıl yürütme puanları yüksek olan bireyler iki ve üç boyutlu düzlemlerde yapı, inşa, dizayn etme ve replike etme, kopyalama, üretme konusunda başarılı olabilirler.

Görsel sanatlar, mimarlık, mühendislik, yapı tasarımı, endüstriyel tasarım, marangozluk, mobilya tasarımı, moda tasarımı gibi alanlarda kariyer yapabilirler.

Bu bireyler küçük yaşlardan itibaren lego, puzzle tarzı oyunlara yatkındırlar (bazı otistik özellikleri olan küçük çocuklarda ileri derecede puzzle, lego yeteneği olabilir) matematik ve özellikle geometride daha iyi olabilirler. Güçlü görsel uzamsal becerileri bireylerin bazılarında ise okuma ve yazmada daha fazla zorlanma olabilir. Görsel uzamsal becerilerde zorlanan bireylerde dikkat bozukluğu ve DEHB atlanmamalıdır.

Algısal Akıl Yürütme Dönüştürülmüş Puanı (AAYDP)’nın  Fluid Reasoning (Akıcı, sabit olmayan mantık yürütme) kısmı; aslında henüz Türkçe’ye kazandırılmamış WISC-5’te yer alan bir alt testtir, yeni durumlarda, daha önce edinilmiş bilgilerden bağımsız olarak mantıklı şekilde düşünme ve problem çözme kapasitesidir.

Özellikle karmaşık uzamsal, sayısal ve kavramsal yönleri vardır. Çocuklar deneyimler yoluyla algısal, ayrımlaştırıcı, farklılıkları saptamalarını sağlayan yürütücü becerileri bilişsel repertuarlarına katarlar. Akıcı-sabit olmayan mantık yürütme o sırada henüz deneyim ya da işlevin yararının farkına varmadan yeni bilgiyi alabilme kapasitesidir (istemsiz, farkında olmadan öğrenme).

Özellikle ilk kez karşılaşılan yeni durumlarda problem çözme becerisi ile ilişkili olsa da aynı zamanda mantık ve geçmiş bilgileri de kullanarak esnek düşünebilme ve yeni beceriler kazanma ile de ilişkilidir. Gene de basit manasıyla Akıcı-sabit olmayan mantık yürütme konu ile ilgili geçmiş bilgilere sahip olmayı gerektirmez, bunun yerine bu tarz bir düşünme şekli kişiye yeni materyaller, bilgiler ve yeni kurallarla-paternlerle problemleri farklı bir şekilde çözmeyi sağlar.

Bu alanda zorluk yaşayan çocuklar yeni şeyler öğrenirken ve yeni durumlarda zorlanabilirler. Psikolojik olarak esnek olabilmekle yakından ilişkilidir. Paternleri ve farklılıkları, değişikliklerdeki detayları fark etme ile yakından ilişkilidir yani dikkat işlevleri ile bağıntılıdır.

Sol beyin işlevleri ile daha yakından ilişkilidir. Mantık yolu ile analiz edebilmeyi sağlar. Yeni bilginin işlenme hızı ile koreledir. Bu yüzden hızlı ve doğru karar verebilme ile yakından ilişkilidir.

Bu beceriye sahip bireyler adli tıp uzmanlığı, endüstri mühendisliği, adli meslekler, hukuk, finans ve borsa uzmanlığı, ekonometri, ekonomi, mimarlık okuyabilirler.

Algısal Akıl Yürütme alt testleri ve ölçtüğü parametreler

Küplerle Desen: genel zeka ile yakından ilişkilidir, görsel algılama ve örgütleme, kendiliğinden işlemleme, motivasyon, kendini motive edebilme, görsel-motor eşgüdüm, sözel olmayan kavram oluşturma, kısa süreli görsel bellek, motor koordinasyon, performans hızı, sözel olmayan yargılama, analitik düşünme. Puan düşüklüğü bazen DEHB tanısı ile ilişkili olabilir.

Resim Kavramları: soyut, kategorik yargılama becerisi, ezberleme, bellek ve matematik, geometri becerileri ile ilişkili olabilir.

Mantık Yürütme Kareleri: Görsel bilgi işleme, soyut yargılama becerisi.

Resim Tamamlama: Görsel algılama, görsel dikkat, görsel ayrıntıyı fark edebilme, görsel örgütleme, planlama, organizasyon, dikkatini yoğunlaştırma. Dikkatin yoğunlaştırılarak nesnelerin temel ayrıntılarını görsel olarak tanımlama, ayırt etme.  Düşük puanlar DEHB tanısı ile ilişkili olabilir

ÇALIŞMA BELLEĞİ DÖNÜŞTÜRÜLMÜŞ  PUANI (ÇBDP) 

Kısa süreli görsel ama daha çok işitsel bellek, dikkatini sürdürme, yoğunlaşma ve zihinsel kontrol / manipülasyon becerilerini ölçer. Zihinsel kontrol; bilgide bazı işlemler ya da değişiklikler yapılırken onu kısa süreli bellekte tutma ve dikkatini verme becerisi olarak tanımlanmaktadır.

Görsel ve özellikle işitsel bilgileri alabilme, hafızada tutabilme ve anında geri çağırma ile ilişkilidir. İşleyen Bellek ya da Çalışma Belleği bilginin zihinde geçici olarak depolanması ve işlenmesini sağlayan ve davranışlara kılavuzluk eden kapasite ile bağıntılıdır.  

Sınavlardaki uzun soruların çözümü, yeni nesil sorular ve paragraf sorularının çözümü ile ilişkilidir. Çalışma belleği veya işleyen bellek ayrıca işlemleme hızı ve daha pek çok bilişsel işlevle yakından ilişkilidir o yüzden akademik başarı ile yakından ilişkilidir.

Çalışma belleği güçlü olan öğrenciler bilgiye daha kolay ulaşırlar, daha iyi saklarlar ve bilgiyi daha kolay geriye çağırabilirler.

Bu alanda zorlanan bireyler prefrontal korteks ve bu bölgenin diğer beyin bölgeleri ile bağlantıları ile bağıntılı kendini düzenleme becerisi, mantık yürütme, olayları özetleyebilme ve özümseyebilme, eylemleri yönlendirebilme yeteneği, amaca yönelik davranış, bilginin işlenmesi ve değerlendirilmesi, motivasyon,  dikkat, konsantrasyon, dikkatin kontrolü, zamanlama, zaman yönetimi, planlama ve organizasyon, duyguları düzenleyebilme, yönetebilme ve ayarlayabilme, sosyal beceriler, dürtüleri kontrol edebilme ve bastırabilme, karar verme, bellek, dürtü kontrolü, iç görü, kendini uygun değerlendirebilme ve muhakeme, kavrama, yargılama, meta-biliş (“bildiğini bilmek”, “hatırlamayı hatırlamak” gibi) gibi önemli yürütücü işlevlerde zorlanırlar, o yüzden işlerini bitirmeleri ve sonuca ulaşmaları daha zor olabilir.

Çalışma Belleği puanlarındaki düşüklük DEHB ile yakından ilişkili olabilir. DEHB olan bireylerde bilgiyi geriye çağırmak için gerekli olan uyanıklığı sağlamada da sorunlar olabilir.

Çalışma Belleği alt testleri ve ölçtüğü parametreler

Sayı Dizisi: işitsel kısa süreli bellek, sıralama becerisi, sıra-sayı hissi (matematik becerileri ve diskalküli ile ilişkili olabilir), dikkati yoğunlaştırma, sesli uyaranları algılama ve zihinsel olarak tekrarlayabilme. Düşük puanlar matematik dersinde zorlanma ve DEHB tanısı ile ilişkili olabilir. Düz sayı dizileri sürdürülebilir dikkat, dikkat süresini, ters sayı dizileri sözel çalışma belleğini daha iyi yordar.

Harf-Rakam Dizisi: Sıralama, zihinsel düzenleme, planlama, organize olma, dikkat, kısa süreli işitsel bellek, görsel uzamsal imgeleme ve işlem hızı, matematik becerileri

Aritmetik: Zihinsel düzenleme, planlama, organizasyon, dikkatini yoğunlaştırma, dikkat, kısa ve uzun süreli bellek, sayıları değerlendirme becerisi ve zihinsel uyanıklık ayrıca matematik becerileri ile ilişkidedir.

İŞLEMLEME HIZI DÖNÜŞTÜRÜLMÜŞ PUANI (İHDP)

İşlemleme hızı; basit ya da aşina olunan bilgiyi hata yapmadan zihinsel işlemedeki çabukluğun göstergesi olarak bilinmektedir, görsel tarama ve anlama, seçim yapabilme, seçimleri uygulayabilmedeki hız, tutarlılık ve doğruluk olarak tanımlanabilir. Yani verilen görevlerdeki yönergeyi anlama, verilmesi gereken kararı belirleme ve bunu uygulayabilme becerisi ve hızını ölçer.

Akademik başarı ve zihinsel-bilişsel işlevlerle ve bir önceki alt ölçekte belirtilen prefrontal korteks ilişkili yürütücü beyin işlevleri ile ne kadar yakından ilişkide olduğu aşikardır. Genelde ödev, görev veya testleri (bilişsel dürtüsellik veya baştan savma olmadan) en hızlı bitirenler işlemleme hızı kuvvetli olan bireylerdir. Uygun seçimi en hızlı şekilde yapabilme öğrenciyi akademik başarıda öne çıkarabilir, işlemleme hızı güçlü olan bireyler oldukça hızlı ve etkin şekilde çalışabilirler.

ÖÖB-disleksi, DEHB olan bireylerde işlemleme hızı düşük olabilir ve işleri bitirmekte, zamanı uygun kullanmada zorlanabilirler. Gene bazı DEHB’li bireyler dürtüsellik nedeni ile işleri hızlı bitirebilirler ama baştan savma yapma, dikkatsizlik ve bilişsel dürtüsellik nedeni ile yanlış seçimlerde bulunabilirler ve görevi yanlış şekilde anlayıp, yanlış şekilde sonlandırabilirler.

İşlemleme Hızı alt testleri ve ölçtüğü parametreler

Şifre: işlem hızı, kısa süreli bellek, önemli ve önemsiz olanı ayırt edebilme, özetleyebilme, not alabilme becerisi, öğrenme, görsel algı, görsel-motor eşgüdüm, görsel tarama becerisi, dikkat, bilişsel esneklik, motivasyon, ayrıntıya odaklanabilme, yeni bir görevi öğrenebilme kapasitesi, dikkati toplama, sebat gösterebilme, karmaşık uyaranları öğrenebilme, yeni durumlara uyum sağlayabilme.

Simge Arama: işlem hızı, kısa süreli görsel bellek, görsel-motor eşgüdüm, bilişsel esneklik, görsel ayırt etme, dikkati yoğunlaştırma, işitsel dikkat ve yargılama, algısal örgütleme, planlama ve organizasyon, öğrenme becerisi

Çiz Çıkar: işlemleme hızı, görsel seçici algı, görsel uyanıklık

 

OTİZM VE WISC-IV PUANLARI

Yüksek Fonksiyonlu Otizmi (YFO) olan olgular WISC-IV “Algısal Akıl Yürütme” ve “Sözel Kavrama Dönüştürülmüş Puanları”ndan daha normal, “Çalışma Belleği” ve “İşlemleme Hızı Dönüştürülmüş Puanları”ndan daha düşük puanlar alıyor olabilirler. YFO’lu çocuklarda “Çalışma Belleği Dönüştürülmüş Puan”ı ile otizmdeki sosyal bulgular arasında pozitif korelasyon vardır. YFO olan bazı olgularda “Algısal Akıl Yürütme” en güçlü alan olabilir (görsel-uzamsal beceriler).

Asperger Sendromu olan olgularda “Sözel Kavrama Dönüştürülmüş Puanı” en güçlü, “İşlemleme Hızı” en düşük oldukları yön olabilir.